Un Tambre ateigado de versos
CRISTINA NEGREIRA · DOUTORA EN ESTUDOS CULTURAIS E PROFESORA DE LINGUA E LITERATURA
A última parada deste percorrido literario pola xeografía nicrariense atópase na contorna do Pazo do Cotón, nunha praciña onde comeza a feira dominical. Alí detívenme nesta ocasión a mirar, con máis detalle que nunca, unha estatua apenas visible os días de mercado, pois queda agochada entre os postos. Trátase dunha peza artística sobre a emigración, un fenómeno demográfico que, outrora, levou a moitos barcaleses a América Latina, principalmente a Cuba (máis información dispoñible nos seguintes libros de Amancio Liñares: O Val de Barcala, 1900-1936. Agrarismo, vida política, emigración e cultura e Son para a Unión Barcalesa de La Habana). Nela represéntase unha escena dobre: nun lado, un home deixando o seu fogar coa única “compaña” dun macuto; mentres, ao outro lado da parede, unha muller ten un bebé no seu colo. O “dramatismo” da escena culmina cun rapaz duns oito anos que, saíndo pola fiestra, suxeita o pantalón do proxenitor. Ante esta materialización da emigración a través da arte escultórica, pensei na existencia dalgún poema de corte social dentro da obra de Ardeiro e busquei un relacionado con esta temática, titulado “Tibia estampa do Nadal”:
Cando os emigrantes voltaban nos invernos cansados
traendo nos ollos longos confíns de sombra,
era toda a luz da terra aberta,
e as brétemas eran amadas,
e había fumes íntimos en mornuras de aromas,
e unha fonda dozura vexetal de estameñas
nas lindes das mañás incendiadas.
Cando os emigrantes chegaban nos solpores
de días grises de fríos estremecidos,
traían nas maletas as consignas de Marsella ou Hannover,
e un corazón latexante de tenruras,
e cálidos xoguetes de harmonía
para os meniños de rostos alampados.
Canso os emigrantes falaban nos bares da noitiña,
a súa voz ateigábase de almibre e resoancias,
e abríase unha cor musical de belezas
e arelanzas de soños imposibeis.
No nacemento docísimo do inverno,
árdoeas de paz recóndita
eran a transparencia das noites serenadas.
Cando os emigrantes voltaban.
Libro: O matiz esmeralda da sombra (1991)
Se tivera que escoller un verso dentro de todos os anteriores, non o dubidaría. Sería “e as brétemas eran amadas” pois paréceme unha relación semántica un tanto paradoxal; dado que, a priori, o gris e o frío que acompañan á brétema non invitan a querela. Mais aí entra en xogo a morriña. Por outra banda, a idea deste fenómeno meteorolóxico apréciase reiteradamente na obra de Ardeiro; quer co devandito termo, quer con sinónimos como o que aparece no título do seu primeiro libro: Na néboa dunha espranza (1981). E é que vivir ao lado do río Tambre implica familiarizarse con esta condensación de vapor. Amais deste concepto, hai outro inherente á paisaxe barcalesa moi presente na lírica ardeiriana é o río. De feito, son numerosas as referencias atopadas nos textos dun escritor que tiña moi presente as coordenadas nas que naceu:
Logrosa, Terra...
É xa moi velliña,
e os segredos do tempo
vagan nela coma cousas núas,
coma estadeas brancas...
Un río pasa á veira (...)
Libro: Na néboa dunha esperanza (1981)
Con estes versos a modo de mapa, só me quedaba facer a derradeira parada dunha andaina literaria por Barcala que comecei en xaneiro e fun compartindo con vostedes. Percorrín uns 10 metros costa abaixo, deixando atrás o coñecido como “Monumento ao emigrante”. Xirei á esquerda e detívenme nunha marxe do Tambre, á altura da depuradora; xusto onde a auga colle un ritmo inspirador. E ao son da cadencia feita sobre o pentagrama do río, decateime de que, tras o longo paseo poético feito, o “Tambre” xa non era o de sempre e a “miña Negreira” era diferente. E, entón, lembrei a reflexión de Heráclito: “Ninguén se baña dúas veces no mesmo río”. A partir de agora, o “meu Tambre” vai cheo de versos ardeirianos.
Comentarios (0)